Het Goederenplan biedt een concreet politiek antwoord op de Rail Roadmap 2030, gepubliceerd in september 2021. De Rail Roadmap is zelf het resultaat van een denkproces, in samenspraak met alle betrokken partijen, om het goederenvervoer per spoor te optimaliseren. In België wordt vandaag 12% van de goederen met de trein vervoerd, terwijl de rest over de weg en, in mindere mate, met de boot en het vliegtuig wordt vervoerd. Aangezien goederenvervoer per spoor de minst vervuilende optie is, sluit dit project perfect aan bij de doelstelling van de FOD Mobiliteit en Vervoer om duurzame mobiliteit te bevorderen.  

Het belangrijkste obstakel voor de uitbreiding van het goederenvervoer per spoor, is het kostenplaatje. Er zijn drie manieren om goederen per spoor te vervoeren: 

• aan de hand van bloktreinen: treinen die de volledige lading van punt A naar punt B brengen. 
• aan de hand van intermodaal vervoer: zowel een trein als een vrachtwagen of een boot leggen een deel van het traject af, hierbij moeten de goederen worden overgeladen. 
• aan de hand van enkelvoudige wagonlading: treinen die de wagons van verschillende bedrijven samenbrengen, hierbij moeten de wagons worden gekoppeld en ontkoppeld.
   

Voor dat soort transport is behoorlijk wat organisatie nodig, vooral voor de laatste twee alternatieven, wat aanzienlijke kosten met zich meebrengt voor zowel de spoorwegmaatschappijen als de klant. Verschillende acties in het Goederenplan zijn gericht op de vermindering van die kosten, meer bepaald dankzij een nieuw beleid inzake spooraansluitingen.  

De algemene doelstelling van het Goederenplan is om het marktaandeel van het goederenvervoer per spoor naar 20% te brengen. Daartoe omvat het plan 26 concrete acties, gegroepeerd in 4 belangrijke strategische pijlers, namelijk: 

• aanpassen van infrastructuur aan de behoeften 
• inzetten op nabijheid 
• optimaliseren van het verkeer 
• werken aan het evenwicht en de samenhang tussen de modi
   

De ecologische uitdaging van het project is om het vervoer over de weg te beperken en zo de CO2-uitstoot te verminderen. Maar het beperken van goederenvervoer per vrachtwagen heeft ook een impact op het vlak van mobiliteit: het verkeer wordt vlotter, aangenamer en vooral veiliger. 

De collega’s van het DG Duurzame Mobiliteit en Spoorbeleid zorgen, in samenwerking met de actoren in het veld, voor de uitvoering van het plan. De FOD biedt advies, voert controles uit, verstrekt informatie over het wettelijk kader en leidt verschillende studies. Bij elke actie van het plan worden meerdere partijen betrokken en wordt een beroep gedaan op bijkomende vaardigheden. 

In januari 2023 werd een Raadgevend Comité van gebruikers opgericht. Het doel daarvan is om alle schakels van de logistieke keten van het goederenvervoer per spoor samen te brengen. Naast infrastructuurbeheerders, spoorwegmaatschappijen en verladers treedt de FOD Mobiliteit en Vervoer op als secretaris tijdens de plenaire vergaderingen en werkgroepen van het Comité. Tijdens die besprekingen wordt er gepraat over de uitvoering van de Goederenplanacties en alles wat daarbij komt kijken. 

Het Raadgevend Comité van gebruikers bundelt de vele uiteenlopende belangen van de verschillende spelers in de logistieke keten van het goederenvervoer per spoor. Om al die verschillende meningen samen te brengen en zo tot gemeenschappelijke beslissingen te komen, is veel samenwerking nodig. Het projectteam van de FOD levert belangrijke inspanningen op het vlak van communicatie en bemiddeling om tot compromissen te komen en in ieders behoefte te voorzien. 

Het Goederenplan zal geleidelijk aan uitgevoerd worden tot 2030. De FOD stippelt stap voor stap uit hoe het goederenvervoer per spoor verder kan ontwikkelen. Eén concrete actie is onlangs in werking getreden: het neutrale beheer van het rangeerstation Antwerpen-Noord, geleid door een beheerder, zal toegang verlenen aan alle bedrijven die er gebruik van willen maken.