Het HNS-verdrag* werd oorspronkelijk aangenomen tijdens een conferentie van de Internationale Maritieme Organisatie in 1996 en werd vervolgens vereenvoudigd door het Protocol van 2010. Binnen DG Scheepvaart werkt Aline Douxfils sinds 2019 aan het project om de teksten om te zetten in onze wetgeving. België zou het verdrag moeten ratificeren in 2024 of in 2025, aangezien de inwerkingtreding afhangt van verschillende factoren, zoals de toetreding van andere landen. 

Het HNS-verdrag 2010 sluit aan bij twee doelstellingen van de FOD Mobiliteit en Vervoer. Enerzijds draagt het nieuwe wettelijke kader bij tot het veilig vervoer van chemische stoffen over zee. Anderzijds ondersteunt het de principes van duurzame mobiliteit. Als het HNS-verdrag 2010 al van kracht was geweest, zou het de voorbije vijftig jaar slechts drie keer toegepast geweest zijn. De wettekst is dus niet bedoeld om vaak te worden toegepast aangezien de incidenten gelukkig zeldzaam zijn. 

*Internationaal Verdrag inzake aansprakelijkheid en vergoeding voor schade in samenhang met het vervoer over zee van gevaarlijke en schadelijke stoffen. 

Wanneer een schadelijke stof wordt gedumpt in de zee, moet het slachtoffer – bijvoorbeeld een visserijbedrijf – aantonen wie daarvoor verantwoordelijk is. Het is echter vaak moeilijk om te achterhalen wie het incident heeft veroorzaakt. Dankzij het HNS-verdrag 2010 zal de eigenaar van het betrokken schip altijd aansprakelijk worden geacht en zal die ook een verzekering moeten afsluiten. Daardoor zullen slachtoffers gemakkelijker een schadevergoeding ontvangen. Het verdrag omvat ook nieuwe stoffen en nieuwe soorten schade, waardoor slachtoffers en het milieu beter worden beschermd. 

In dit project bestaat de rol van de FOD Mobiliteit en Vervoer voornamelijk in het opstellen van de teksten die opgenomen zullen worden in de Belgische zeewet. Dat deel van het werk is inmiddels afgerond: de wet werd aangenomen in juni 2022 en het koninklijk besluit, dat de toepassing van die wet uitvoerig beschrijft, werd aangenomen in november 2022. Om een internationaal verdrag te ratificeren, moet het parlement, d.w.z. de volksvertegenwoordigers, ermee instemmen. Dat is in maart 2023 gebeurd. Onder het HNS-verdrag zijn andere specifieke criteria opgelegd om het in werking te laten treden. 

Het verdrag kan worden toegepast als minstens twaalf landen het hebben geratificeerd. Momenteel hebben slechts zes landen het verdrag goedgekeurd. België is goed op weg en hoopt het verdrag te ratificeren tegelijk met Nederland en Duitsland.  

De FOD Mobiliteit en Vervoer voert veel gesprekken met Nederland en Duitsland. Een goede coördinatie is essentieel zodat de schepen die door Antwerpen, Hamburg en Rotterdam varen, aan dezelfde regels onderworpen zijn. Het concept van “level playing field” (het gelijke speelveld-principe) staat centraal tussen onze drie landen en moet ervoor zorgen dat geen enkele “speler” wordt benadeeld. 

Na de goedkeuring van het HNS-verdrag zullen de gesprekken en samenwerkingen met de andere landen over de uitvoering ervan worden voorgezet. De expertise van de FOD kan ingezet worden op internationaal niveau om de toetreding van andere landen tot het verdrag te vergemakkelijken. Er zal achteraf ook administratief werk zijn, zoals het controleren van de verzekeringscertificaten die verplicht zullen worden voor elk schip. De FOD zal de verslagen van bedrijven die chemische stoffen verzenden en ontvangen, verwerken om ze vervolgens door te sturen naar het HNS-fonds in Londen. De periode na de ratificatie biedt dus nieuwe uitdagingen en boeiende vooruitzichten voor de FOD Mobiliteit en Vervoer.